AI-geletterdheid: wat de wet vraagt, en wat niet
Sinds 2 februari 2025 moet elk bedrijf dat AI gebruikt ervoor zorgen dat zijn medewerkers daar voldoende vaardig mee omgaan. Dat staat in artikel 4 van de AI-verordening en het heet AI-geletterdheid. Het is een van de weinige verplichtingen die nu al voor vrijwel elk MKB-bedrijf gelden, en tegelijk een van de meest verkeerd begrepen: er wordt van alles bij verkocht wat de wet niet vraagt.
Praktische uitleg, geen juridisch advies. Zet je AI in bij beslissingen over mensen, raadpleeg dan een jurist.
Wat er letterlijk staat
Artikel 4 vraagt van aanbieders én gebruikers van AI-systemen dat zij "maatregelen nemen om, zoveel mogelijk, een toereikend niveau van AI-geletterdheid te waarborgen" bij hun personeel, rekening houdend met hun kennis, ervaring en opleiding, en met de context waarin de AI wordt gebruikt.
Drie woorden dragen de hele bepaling. Maatregelen: je moet iets doen, niet iets behalen. Toereikend: genoeg voor de rol, niet alles. Context: een chatbot beheren vraagt iets anders dan een mail laten herschrijven.
Wat níét hoeft
Eerst dit, want hier gaat het meeste geld verloren.
Geen cursus met certificaat
De verordening noemt geen opleiding, geen examen en geen diploma. Aanbieders van AI-trainingen laten dat graag anders klinken. Wat er staat is "een toereikend niveau", afgestemd op de rol van de medewerker en de context waarin AI gebruikt wordt.
Geen technische kennis
Niemand hoeft te begrijpen hoe een taalmodel werkt. Het gaat om verstandig gebruik: weten wat een tool wel en niet kan, wanneer je het antwoord controleert en welke gegevens er niet in mogen.
Geen apart traject voor elke medewerker
Wie geen AI gebruikt in zijn werk, valt buiten de plicht. Een monteur die alleen de planning leest hoeft niets; de collega die offertes met een AI-tool schrijft wel.
Geen aparte boete in de verordening
Artikel 4 heeft geen eigen boetecategorie. Het toezicht ligt bij nationale toezichthouders (in Nederland heeft de Autoriteit Persoonsgegevens een leidraad gepubliceerd) en het weegt mee als er ergens anders iets misgaat: een datalek via een AI-tool zonder dat iemand wist dat dat kon.
Wat wél moet: in een middag geregeld
Inventariseer welke AI-tools er in gebruik zijn
Vraag het rond, want het zijn er meer dan je denkt: ChatGPT voor mails, een vertaaltool, de AI-functies in Office, de chatbot op je website, misschien een tool voor offertes. Zet ze op een lijst met wie ze gebruikt en waarvoor. Dit is meteen je bewijs dat je ermee bezig bent.
Bepaal per groep wat "toereikend" is
Wie AI alleen gebruikt om een mail netter te maken heeft aan drie regels genoeg. Wie er klantgegevens in verwerkt of er beslissingen op baseert, heeft meer nodig. Maak twee of drie groepen, niet twintig.
Schrijf een werkinstructie van één A4
Welke tools mogen, welke niet. Geen persoonsgegevens of vertrouwelijke bedrijfsinformatie in publieke tools zonder verwerkersovereenkomst. Controleer feiten, cijfers en juridische uitspraken altijd. Bij twijfel: vraag het aan een met naam genoemde collega. Dat is het.
Bespreek het en leg vast dat je dat deed
Een half uur in het werkoverleg, de instructie doorlopen, vragen beantwoorden. Datum en aanwezigen noteren. Herhaal het als er een nieuwe tool bijkomt of een nieuwe collega. Meer administratie vraagt de wet niet.
Wat "toereikend" is, per rol
De verordening schaalt mee met wat iemand met AI doet. Zo ziet dat er bij een gemiddeld MKB-bedrijf uit.
| Rol | Wat toereikend is |
|---|---|
| Iedereen die een AI-tool gebruikt | De werkinstructie kennen: wat mag, wat niet, wanneer je controleert. |
| Wie klantgegevens in AI verwerkt | Daarbovenop: weten welke tools een verwerkersovereenkomst hebben en welke niet, en wat de AVG daarover zegt. |
| Wie de chatbot op de website beheert | Daarbovenop: de transparantieplicht (bezoekers moeten weten dat ze met AI praten) en hoe je gesprekken teruglees en bijstuurt. |
| Wie AI inzet bij beslissingen over mensen | Dit is de hoog-risicocategorie; hier volstaat een werkinstructie niet en hoort een jurist mee te kijken. |
De werkinstructie uit stap drie is meteen de kern van een AI-beleid. Wil je het in één keer goed doen, dan staat op de pagina over AI-beleid voor het MKB een structuur van twee A4 die de geletterdheid, de AVG en de transparantieplicht voor chatbots in één document afdekt.
Het bredere overzicht van wat wanneer geldt, staat op de AI-verordening uitgelegd voor het MKB. Heb je een chatbot op je website, lees dan ook wat de transparantieplicht daarvoor betekent.
Geschreven door Sanne, AI-marketeer bij WebAsk
Veelgestelde vragen over AI-geletterdheid
Zonder wetstaal beantwoord.
AI-geletterdheid is de plicht uit artikel 4 van de AI-verordening om ervoor te zorgen dat medewerkers die met AI werken daar voldoende vaardig mee omgaan: begrijpen wat een tool wel en niet kan, wanneer je een antwoord controleert en welke gegevens er niet in mogen. De verordening schrijft geen cursus, examen of certificaat voor; het niveau moet passen bij de rol en de context.
Sinds 2 februari 2025. Het is een van de eerste onderdelen van de AI-verordening die van kracht werd, eerder dan de meeste andere verplichtingen. Het geldt voor elke organisatie die AI-systemen gebruikt of aanbiedt, ongeacht grootte, dus ook voor het MKB.
Voor werkgevers, ten aanzien van de medewerkers die in hun werk met AI te maken hebben. Wie geen AI gebruikt valt erbuiten. In de praktijk gaat het bij een MKB-bedrijf om de mensen die ChatGPT of vergelijkbare tools gebruiken, wie de AI-functies in Office of het CRM aanzet, en wie de chatbot op de website beheert.
Nee. De verordening vraagt om een toereikend niveau, niet om een opleiding. Voor de meeste MKB-bedrijven volstaat een werkinstructie van één A4 die je in het werkoverleg bespreekt en waarvan je noteert dat je dat gedaan hebt. Een training kan zinvol zijn als je AI intensief of voor gevoelige zaken inzet, maar hij is niet verplicht.
De verordening koppelt aan artikel 4 geen eigen boete. Het toezicht ligt bij de nationale toezichthouders; in Nederland heeft de Autoriteit Persoonsgegevens er een leidraad over gepubliceerd. Het praktische risico zit elders: gaat er iets mis met een AI-tool, bijvoorbeeld een datalek doordat een medewerker klantgegevens in een publieke tool zette, dan telt het zwaar dat je je mensen daar nooit over hebt geïnstrueerd.
Met drie dingen: een lijst van de AI-tools die in gebruik zijn, de werkinstructie die je daarvoor hebt gemaakt, en een notitie van wanneer je die met wie besproken hebt. Dat is genoeg om te laten zien dat je de plicht serieus hebt genomen, en het kost een middag.
AI-geletterdheid is de plicht; een AI-beleid is het document waarin je regelt hoe je eraan voldoet, samen met de andere afspraken rond AI in je bedrijf (welke tools, welke data, wie beslist). Een goed AI-beleid op twee A4 dekt de geletterdheid automatisch af.
Benieuwd wat een AI-assistent oplevert voor jouw bedrijf?
Doe de gratis scan en zie waar je tijd bespaart en meer klanten overhoudt.
Doe de gratis AI-scan5 korte vragen · ongeveer een minuut · zonder technische kennis
Eerst weten hoe we met je gegevens omgaan? Lees over veiligheid en de AVG.
Meer leads, minder mailwerk. Vanaf vandaag.
Zet WebAsk in een paar minuten op je website. Je bezoekers krijgen dag en nacht antwoord en jij houdt tijd over voor je werk.